Deskundig advies
Klantenservice
Je ligt rustig te slapen en toch sta je ineens op, loop je door het huis of voer je zelfs bepaalde handelingen uit zonder dat je het bewust doorhebt. Slaapwandelen kan er vreemd uitzien en soms zelfs best spannend zijn voor degene die het meemaakt of voor iemand die erbij is.
Toch is slaapwandelen meestal onschuldig. Het komt vooral voor bij kinderen, maar ook volwassenen kunnen ermee te maken krijgen. In deze blog van De Gezonde Wereld lees je wat slaapwandelen precies is, waarom het ontstaat, hoe je het kunt herkennen en wat je kunt doen om de kans erop te verkleinen.
Wat is slaapwandelen?
Slaapwandelen, ook wel somnambulisme genoemd, is een vorm van parasomnie. Dat is een verzamelnaam voor vreemd en ongewoon gedrag dat tijdens de slaap kan optreden. Denk bijvoorbeeld aan slaapwandelen, nachtmerries of praten tijdens het slapen. Parasomnie is een slaapprobleem omdat het kan leiden tot slechte slaapkwaliteit. Je rust niet goed uit, en bent overdag al vermoeid.
Bij slaapwandelen is iemand niet volledig wakker, maar ook niet volledig in een diepe slaap. Een deel van de hersenen lijkt als het ware wakker te worden, terwijl andere delen nog slapen. Hierdoor kan iemand rechtop gaan zitten, uit bed komen en bepaalde bewegingen maken, zonder zich daar volledig bewust van te zijn.
Een slaapwandelaar kan bijvoorbeeld:
- Rechtop in bed gaan zitten
- Door de slaapkamer of het huis lopen
- Praten of mompelen
- Deuren openen
- Kleding aantrekken
- Eenvoudige handelingen uitvoeren
- Moeilijk reageren wanneer iemand hem of haar aanspreekt
De persoon lijkt wakker, maar is dat op dat moment niet volledig. Slaapwandelen komt vaker voor bij kinderen dan bij volwassenen. Ongeveer 4% van de volwassenen heeft hier last van.
Tijdens welke slaapfase gebeurt slaapwandelen?
Slaapwandelen ontstaat meestal tijdens de diepe non-REM-slaap. Een nacht bestaat uit verschillende slaapperiodes waarin je afwisselend door lichtere slaap, diepe slaap en REM-slaap gaat. De diepe slaap komt vooral voor in het eerste deel van de nacht.
Daarom vindt slaapwandelen vaak plaats in de eerste uren nadat iemand in slaap is gevallen. Tijdens de diepe slaap is het normaal gesproken moeilijk om iemand volledig wakker te maken. Bij slaapwandelen lijkt de overgang tussen slapen en wakker te zijn echter tijdelijk verstoord.
Meer over de verschillende fases in je slaap? Lees dan ook deze blog waarin we alles uitleggen over de verschillende fases.
Waarom gaan mensen slaapwandelen?
Er is niet één oorzaak voor slaapwandelen. Verschillende factoren kunnen de kans vergroten.
Slaaptekort
Een van de belangrijkste factoren is onvoldoende slaap. Wanneer je te weinig slaapt, kan je lichaam meer behoefte hebben aan diepe slaap. Hierdoor kunnen verschijnselen zoals slaapwandelen gemakkelijker optreden.
Een onregelmatig slaapritme kan hierbij ook een rol spelen. Laat naar bed gaan, vroeg opstaan of vaak wisselende slaaptijden kunnen je slaap verstoren.
Stress en spanning
Ook stress kan invloed hebben op je slaap. Een drukke periode, spanning of emotionele gebeurtenissen kunnen ervoor zorgen dat je nachtrust minder rustig verloopt.
Bij sommige mensen kan dit samengaan met parasomnieën zoals slaapwandelen.
Koorts of ziekte
Slaapwandelen kan soms vaker voorkomen wanneer iemand ziek is of koorts heeft. Vooral bij kinderen kan een verstoorde nachtrust tijdens een ziekteperiode invloed hebben op het slaapgedrag.
Alcohol
Alcohol kan ervoor zorgen dat je sneller in slaap valt, maar verstoort tegelijkertijd de normale slaapstructuur. Hierdoor kan de slaap onrustiger worden en kunnen bepaalde slaap verschijnselen vaker optreden.
Bepaalde medicijnen
Sommige medicijnen kunnen invloed hebben op de slaap en in bepaalde gevallen slaapwandelen, uitlokken of verergeren. Wanneer je vermoedt dat een medicijn hiermee te maken heeft, is het verstandig dit met je arts of apotheker te bespreken.
Erfelijkheid
Slaapwandelen komt vaker voor binnen bepaalde families. Wanneer een ouder slaapwandelde, is de kans groter dat een kind dit ook doet.
Slaapwandelen bij kinderen
Slaapwandelen komt relatief vaak voor bij kinderen. Hun slaap ontwikkelt zich nog en de overgang tussen verschillende slaapfasen verloopt niet altijd hetzelfde als bij volwassenen.
Veel kinderen groeien er vanzelf overheen.
Naarmate de hersenen en het slaapritme zich verder ontwikkelen, neemt het slaapwandelen bij veel kinderen af. Een kind dat af en toe slaapwandelt zonder andere klachten hoeft daarom meestal geen reden tot grote zorgen te zijn.
Hoe herken je een slaapwandelaar?
Een slaapwandelaar kan er behoorlijk wakker uitzien. De ogen kunnen open zijn en iemand kan rondlopen of zelfs reageren op eenvoudige vragen.
Toch is iemand tijdens een episode meestal niet volledig bij bewustzijn. De reacties kunnen traag of verward zijn. Vaak is het moeilijk om een normaal gesprek te voeren. De persoon kan zich de volgende ochtend bovendien helemaal niets of slechts weinig herinneren van wat er is gebeurd.
Is slaapwandelen gevaarlijk?
In de meeste gevallen is slaapwandelen niet gevaarlijk. Het grootste risico ontstaat doordat iemand tijdens het slaapwandelen niet volledig bewust is van zijn omgeving.
Een slaapwandelaar kan bijvoorbeeld:
- Van een trap vallen
- Tegen meubels aanlopen
- Een raam of buitendeur openen
- De woning verlaten
- Zich verwonden aan scherpe voorwerpen
Daarom is het vooral belangrijk om de slaapomgeving veilig te maken wanneer iemand regelmatig slaapwandelt. Zorg bijvoorbeeld dat trappen goed toegankelijk zijn en dat ramen en deuren veilig zijn afgesloten. Haal daarnaast obstakels van de vloer en berg gevaarlijke voorwerpen op.
Moet je iemand wakker maken tijdens het slaapwandelen?
Het is niet noodzakelijk om iemand wakker te maken wanneer diegene rustig rondloopt en geen gevaar loopt. Je kunt de persoon rustig terug naar bed begeleiden. Probeer daarbij niet plotseling hard te schreeuwen of iemand ruw wakker te maken. Dit kan ervoor zorgen dat iemand schrikt of gedesoriënteerd raakt.
Wanneer iemand zichzelf in gevaar brengt, is het natuurlijk belangrijk om in te grijpen en de persoon veilig te houden.
Wat kun je doen om slaapwandelen te verminderen?
Slaapwandelen is niet altijd volledig te voorkomen, maar een aantal gewoontes kan helpen om de kans erop te verkleinen.
1. Zorg voor voldoende slaap
Probeer iedere nacht voldoende te slapen. Volwassenen hebben gemiddeld ongeveer 7 tot 9 uur slaap nodig. Een regelmatig slaapritme kan hierbij helpen. Ga zoveel mogelijk rond dezelfde tijd naar bed en sta op een vergelijkbaar tijdstip op.
2. Creëer een rustige avond routine
Je lichaam heeft tijd nodig om van actief naar ontspannen over te schakelen. Een vaste avond routine kan helpen om je slaap voor te bereiden.
Denk bijvoorbeeld aan:
- Gedimd licht
- Rustig lezen
- Een warme douche
- Ontspanningsoefeningen
- Minder schermgebruik vlak voor het slapen
3. Beperk alcohol in de avond
Omdat alcohol de slaapstructuur kan verstoren, kan het verstandig zijn om alcohol in de avond te vermijden wanneer je regelmatig slaapwandelt.
4. Beperk stress
Een drukke dag hoeft niet automatisch een slechte nacht te betekenen, maar langdurige spanning kan je slaap wel beïnvloeden. Probeer daarom voor het slapen bewust tijd te nemen om te ontspannen. Wandelen, ademhalingsoefeningen of een rustig moment zonder telefoon kunnen hierbij helpen.
5. Zorg voor een fijne slaapkamer
Een donkere, stille en niet te warme slaapkamer kan bijdragen aan een goede nachtrust.
Ook een comfortabel bed en een vast slaapritme zijn belangrijk.
Tot slot
Slaapwandelen kan bijzonder of zelfs verontrustend lijken, maar het is meestal een onschuldige slaap verschijnsel. Het ontstaat vaak tijdens de diepe slaap en komt vooral voor bij kinderen.
Slaaptekort, stress, een onregelmatig slaapritme, alcohol en andere factoren kunnen de kans op slaapwandelen vergroten.
Een regelmatig slaapritme, voldoende nachtrust en een rustige slaapomgeving kunnen helpen om slaapwandelen te verminderen. Zorg daarnaast voor een veilige omgeving wanneer iemand regelmatig 's nachts uit bed komt. Een goede nachtrust is tenslotte meer dan alleen het aantal uren dat je in bed ligt: ook rust, regelmaat en een veilige slaapomgeving spelen een belangrijke rol.
