Penopauze

De meeste mensen kennen de overgang bij vrouwen, maar wist je dat ook mannen hormonale veranderingen kunnen ervaren naarmate ze ouder worden? Deze periode wordt vaak de penopauze, mannenovergang of andropauze genoemd.

Toch verschilt de mannenovergang op belangrijke punten van de overgang bij vrouwen. Waar vrouwen een duidelijke menopauze doormaken, verloopt de hormonale verandering bij mannen veel geleidelijker. Niet iedere man krijgt er bovendien evenveel last van.

In deze blog van De Gezonde Wereld lees je wat de penopauze is, welke klachten erbij kunnen horen en hoe je je lichaam tijdens deze fase kunt ondersteunen.

Wat is de penopauze?

De penopauze is eigenlijk de mannelijke overgang. Tijdens de penopauze neemt het mannelijke geslachtshormoon testosteron geleidelijk af. De eerste tekenen hiervan kunnen ontstaan tussen de 40 en 50 jaar, dit verschilt per persoon. Daarnaast merkt de ene man wel veranderingen en heeft er dagelijks last, en de andere merkt het amper. Zo kunnen sommige mannen andere stemmingen hebben of minder energie. 

Wat is testosteron?

Testosteron is een hormoon dat van nature door het lichaam wordt aangemaakt. Het staat vooral bekend als het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon, maar ook vrouwen maken kleine hoeveelheden testosteron aan. Bij beide geslachten vervult het verschillende belangrijke functies.

Bij mannen wordt testosteron voornamelijk geproduceerd in de testikels. Het hormoon speelt een grote rol bij de ontwikkeling van de mannelijke geslachtskenmerken tijdens de puberteit. Denk hierbij aan een lagere stem, de groei van gezichts- en lichaamsbeharing en de toename van spiermassa en spierkracht.

Daarnaast is testosteron betrokken bij verschillende processen in het lichaam, waaronder:

  • Vruchtbaarheid: testosteron is noodzakelijk voor de aanmaak en rijping van zaadcellen.
  • Seksuele gezondheid: het hormoon ondersteunt het libido en speelt een rol bij een normale erectiefunctie en de werking van de prostaat.
  • Spieren en botten: testosteron draagt bij aan het behoud van spiermassa, spierkracht en sterke botten.
  • Energie en stemming: het hormoon is betrokken bij het energieniveau, de motivatie en een normale gemoedstoestand.

Hoewel testosteron vaak wordt geassocieerd met mannelijkheid, is het dus veel meer dan alleen een hormoon voor spieropbouw of seksualiteit. Het ondersteunt uiteenlopende processen die bijdragen aan de algehele gezondheid en het dagelijks functioneren.

Is de penopauze hetzelfde als de overgang bij vrouwen?

Nee. Hoewel de termen vaak met elkaar worden vergeleken, zijn er duidelijke verschillen. Bij vrouwen stopt de productie van oestrogeen rondom de menopauze relatief snel. Hierdoor ontstaat een duidelijke hormonale overgang. De vrouwelijke overgang duurt meestal zo’n 5 à 10 jaar. Bij mannen blijft de productie van testosteron meestal doorgaan, maar neemt deze geleidelijk af over tientallen jaren. Er is dus geen vast moment waarop de penopauze begint.

Wat gebeurt er in je lichaam tijdens de penopauze?

Tijdens de penopauze verandert de hormoonbalans geleidelijk. Vanaf ongeveer het 30e tot 40e levensjaar neemt de aanmaak van testosteron langzaam af. Gemiddeld daalt het testosterongehalte met ongeveer 1% per jaar. Bij de meeste mannen verloopt dit geleidelijk en zonder duidelijke klachten, maar bij sommigen kan de daling merkbare veranderingen veroorzaken.

Doordat testosteron betrokken is bij veel processen in het lichaam, kunnen verschillende functies veranderen. Zo kan het lastiger worden om spiermassa op te bouwen of te behouden en neemt de vetmassa, vooral rond de buik, vaak toe. Ook de botdichtheid kan langzaam afnemen, waardoor botten op latere leeftijd kwetsbaarder kunnen worden.

Daarnaast kan een lager testosterongehalte invloed hebben op het energieniveau, de stemming en het libido. Sommige mannen voelen zich sneller vermoeid, hebben minder zin om te bewegen of merken dat hun seksueel verlangen afneemt. Ook kunnen slaapproblemen, concentratieproblemen of stemmingswisselingen voorkomen.

Het is belangrijk om te weten dat deze veranderingen niet alleen door de afname van testosteron worden veroorzaakt. Factoren zoals stress, slaaptekort, overgewicht, weinig beweging en andere gezondheidsproblemen kunnen vergelijkbare klachten geven of de symptomen versterken.

De penopauze verloopt daarom bij iedere man anders. Waar de één nauwelijks iets merkt van de hormonale veranderingen, kan de ander meer last hebben van lichamelijke of mentale klachten. Een gezonde leefstijl met voldoende beweging, gevarieerde voeding, goede slaap en stressbeheersing kan helpen om je lichaam tijdens deze fase zo goed mogelijk te ondersteunen.

Welke klachten kunnen voorkomen?

Net als bij de vrouw, kan je als man zijnde klachten krijgen. Niet iedereen ervaart dezelfde klachten. Sommige mannen merken nauwelijks iets, terwijl anderen verschillende veranderingen ervaren.

Mogelijke klachten zijn:

  • Minder energie
  • Afname van spiermassa & spierkracht
  • Meer vetopslag, vooral rond de buik
  • Minder zin in seks
  • Erectieproblemen
  • Stemmingswisselingen
  • Minder motivatie
  • Concentratieproblemen
  • Slechter slapen

Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben, zoals stress, slaaptekort of een medische aandoening. Daarom is het verstandig om bij aanhoudende klachten een arts te raadplegen.

Hoe wordt de penopauze vastgesteld?

Klachten alleen zijn niet voldoende om te spreken van een penopauze. De huisarts kan onderzoek doen naar de klachten. Als de diagnose "overgang" wordt gesteld, dan kan de huisarts eventueel medicatie geven voor het testosteron tekort.

Wat kun je zelf doen?

Hoewel ouder worden niet te voorkomen is, kun je met een gezonde leefstijl veel doen om je lichaam te ondersteunen.

Blijf voldoende bewegen

Krachttraining en andere vormen van beweging helpen bij het behoud van spiermassa en botsterkte. Regelmatig bewegen ondersteunt bovendien je conditie en energieniveau.

Eet gevarieerd

Een gezond voedingspatroon levert de bouwstoffen die je lichaam nodig heeft. Zorg voor voldoende:

  • Eiwitten;
  • Volkorenproducten;
  • Groenten;
  • Fruit;
  • Gezonde vetten.

Zorg voor voldoende slaap

Tijdens de slaap vinden belangrijke herstelprocessen plaats. Langdurig slaaptekort kan invloed hebben op de hormoonbalans en het energieniveau.

Houd een gezond gewicht

Overgewicht, en met name buikvet, wordt in verband gebracht met lagere testosteronwaarden. Een gezond gewicht kan daarom bijdragen aan een betere hormonale balans.

Beperk stress

Langdurige stress verhoogt de hoeveelheid cortisol in het lichaam. Een langdurig verhoogde cortisolspiegel kan verschillende lichaamsprocessen beïnvloeden. Ontspanning, beweging en voldoende rust kunnen helpen om stress beter te beheersen.

Tot slot

De penopauze is geen plotselinge overgang zoals bij vrouwen, maar een geleidelijk proces waarbij de testosteronspiegel langzaam afneemt. Niet iedere man merkt hier iets van, maar sommigen ervaren veranderingen in energie, spiermassa, slaap of libido.

Een gezonde leefstijl met voldoende beweging, gevarieerde voeding, goede slaap en stressbeheersing vormt de basis om je lichaam ook op latere leeftijd zo goed mogelijk te ondersteunen. Mocht je klachten hebben die lang aanhouden, bespreek deze dan altijd met een arts om de oorzaak te achterhalen.